Quay lại giao diện cũ
Độ to và độ cao của âm
I. Độ to và biên độ của sóng âm
1. Biên độ dao động của nguồn âm, sóng âm
Biên độ là khoảng cách từ vị trí ban đầu (cân bằng) đến vị trí xa nhất của dao động.
Ta không thể nhìn thấy sóng âm, nhưng có thể dùng các thiết bị điện tử để ghi lại các đặc điểm của sóng âm.
Ví dụ:
- Quan sát sóng âm bằng một micrô kết nối với một máy dao động kí.
- Quan sát sóng âm bằng máy tính có phần mềm Coach ghi dao động.
.png)
2. Độ to của âm
Thí nghiệm 1:
Cố định đầu thước thép đàn hồi trên mặt bàn. Khi đó thước đứng yên tại vị trí cân bằng. Nâng đầu thước lệch khỏi vị trí cân bằng rồi buông tay để thước dao động.
Quan sát dao động của thước, đồng thời lắng nghe âm phát ra ta có nhận xét.
| Cách làm thước dao động | Đầu thước dao động mạnh hay yếu? | Âm phát ra to hay nhỏ? |
| Nâng đầu thước lệch nhiều | Mạnh | To |
| Nâng đầu thước lệch ít | Yếu | Nhỏ |
Nhận xét: Đầu thước lệch khỏi vị trí cân bằng càng nhiều, biên độ dao động càng mạnh, âm phát ra càng to.
Thí nghiệm 2:
Treo một quả cầu trước một chiếc âm thoa. Gõ cho âm thoa dao động. Lắng nghe âm phát ra đồng thời quan sát chuyển động của quả cầu.
Nhận xét: Quả cầu lệch càng nhiều, chứng tỏ biên độ dao động của âm thoa càng lớn, âm phát ra càng to.
Sóng âm có biên độ càng lớn thì nghe thấy âm càng to (và ngược lại).
II. Độ cao và tần số của âm
1. Tần số
Tần số là số dao động vật thực hiện được trong một giây.
Đơn vị của tần số là héc, kí hiệu là Hz.
Ví dụ:
- Một dây đàn ghita dao động 880 lần mỗi giây thì tần số của nó là 880 Hz.
- Một mặt trống dao động với tần số 100 Hz thì nó thực hiện được 100 dao động mỗi giây.
Nếu một con ong mật đập cánh lên, xuống 3300 lần trong 10 s thì tần số dao động của cánh nó là Hz.
.gif)
Một dây đàn dao động phát ra âm với tần số 440 Hz thì số dao động nó được hiện được trong 10 s là
- 4400
- 44
- 440
❗Thông thường tai người có thể nghe được âm có tần số trong khoảng từ 20 Hz đến 20000 Hz.
Những âm có tần số dưới 20 Hz gọi là hạ âm. Những âm có tần số lớn hơn 20000 Hz gọi là siêu âm.
Một số loài động vật có thể nghe được siêu âm, ví dụ như chó. Do đó người ta đã chế tạo ra chiếc còi siêu âm để huấn luyện chó.
Còn loài sứa biển thì có thể nghe được hạ âm. Khi trên biển có bão, hạ âm có thể phát ra từ cơn bão và lan truyền đi, loài sứa nghe thấy hạ âm này và lăn sâu xuống biển để tránh bão.
2. Độ cao của âm
Ta biết rằng, âm Đồ nghe trầm hơn âm Đố. Hay trên phím đàn piano, độ cao của các âm tăng dần từ Đồ, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si, Đố,...
Hình dưới đây cho biết tần số của các âm phát ra khi ta nhấn vào phím đàn.
Sóng âm có tần số càng lớn thì nghe thấy âm càng cao (và ngược lại).
Tần số vỗ cánh của một số loại côn trùng khi bay như sau: ruồi khoảng 350 Hz, ong khoảng 440 Hz, muỗi khoảng 600 Hz.
Trong các loại trên, có âm phát ra nghe trầm nhất và có âm phát ra nghe bổng nhất.
(Kéo thả hoặc click vào để điền)
Cho các vật dao động sau đây:
- Vật A dao động 400 lần trong vòng 10 s.
- Vật B dao động 30 lần trong vòng 0,5 s.
- Vật C dao động 150 lần trong vòng 3 s.
Âm do vật nào phát ra cao nhất?
❗Nghe giọng nói của nữ giới cao hơn nam giới, nên ta biết được khi nói, các dây thanh quản của nữ giới dao động nhanh hơn nam giới.
|
|
|
| Giọng nữ bổng | Giọng nam trầm |
1. Biên độ dao động là khoảng cách từ vị trí cân bằng đến vị trí xa nhất của dao động.2. Tần số là số dao động trong 1 giây.3. Đơn vị của tần số là héc (Hz).4. Sóng âm có biên độ càng lớn thì nghe âm càng to (và ngược lại).5. Sóng âm có tần số càng lớn thì nghe thấy âm càng cao (và ngược lại).