Bọn sai nha gây nên vụ án oan sai đối với gia đình Thuý Kiều, nàng buộc phải hi sinh mối tình với Kim Trọng, bán mình lấy tiền hối lộ cho chúng để cứu cha và em khỏi đòn tra khảo dã man. Việc bán mình đã thu xếp xong xuôi, trước ngày gả đi, Kiều ngồi trắng đêm nghĩ đến thân phận và tình yêu rồi nàng nhờ em gái là Thuý Vân thay mình kết duyên với Kim Trọng. Đoạn trích là lời Thuý Kiều nói cùng Thuý Vân.
3. Bố cục: 3 phần
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều)
711. Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng dã, lệ tràn thấm khăn.
Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,
Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:
715.“Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.
Cớ gì ngồi nhẫn tàn canh,
Nỗi riêng còn mắc với tình chi đây?”
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
720. Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
725. Giữa đường đứt gánh tương tư,
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.
Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước khi đêm chén thề.
Sự đâu sóng gió bất kì,
730. Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.
735. Chiếc vành với bức tờ mây,
Duyên này thì giữ vật này của chung.
Dù em nên vợ nên chồng,
Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.
Mất người còn chút của tin,
740. Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.
Mai sau dù có bao giờ,
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.
Trông ra ngọn cỏ lá cây,
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.
745. Hồn còn mang nặng lời thề,
Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai.
Dạ đài cách mặt khuất lời,
Rưới xin giọt lệ cho người thác oan.
Bây giờ trâm gãy gương tan,
750. Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!
Trăm nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi!
Phận sao phận bạc như vôi!
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.
755. Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”
Cạn lời hồn dứt máu say,
Một hơi lặng ngắt đôi tay giá đồng.
Nối các đoạn thơ dưới đây với nội dung chính tương ứng.
Phần 1 (Nỗi riêng… hãy còn thơm lây).
Thúy Kiều hướng tới Kim Trọng nói lời vĩnh biệt trong sự đau khổ tột cùng.
Phần 2 (Chiếc vành… cho người thác oan).
Thúy Kiều trao lại kỉ vật tình duyên cho em.
Phần 3 (Bây giờ… đôi tay giá đồng.).
Thúy Kiều thuyết phục Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng.
II. Tìm hiểu chi tiết
1. Chủ đề: Đoạn trích thể hiện bi kịch tình yêu tan vỡ, từ đó khát vọng tình yêu càng được khẳng định.
2. Nhan đề
- Khi nhắc đến “trao duyên” thường sẽ nghĩ đến khung cảnh trao gửi, hồi đáp tình cảm đầy lãng mạn của đôi lứa yêu nhau.
- Nhưng “Trao duyên” ở đây là gửi duyên, gửi tình cho người khác nhờ họ nối lại mối duyên dang dở, tức tình cảm riêng tư lại như trở thành của chung.
→ Gợi ra hoàn cảnh éo le, bi kịch.
→ Góp phần làm nổi bật chủ đề đoạn trích.
3. Ngôi kể
Việc “trao duyên” và cuộc trò chuyện giữa chị em Thuý Kiều – Thuý Vân được thuật lại từ ngôi thứ ba vì:
- Có các dấu hiệu phân biệt giữa lời của người kể chuyện (bốn dòng thơ đầu, từ “rằng”, hai dòng thơ cuối) và lời của nhân vật (đánh dấu bằng dấu hai chấm, dấu gạch ngang và trích dẫn nguyên văn lời của các nhân vật).
- Người kể chuyện gọi tên nhân vật (“Thuý Vân”) và thuật lại nguyên văn từ ngữ xưng gọi “chị”, “em” giữa Kiều, Vân.
- Không thấy người kể chuyện xưng “tôi”, “chúng tôi”.
4. Bối cảnh
Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng dã, lệ tràn thấm khăn.
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều)
711. Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng dã, lệ tràn thấm khăn.
Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,
Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:
715.“Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.
Cớ gì ngồi nhẫn tàn canh,
Nỗi riêng còn mắc với tình chi đây?”
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
720. Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
725. Giữa đường đứt gánh tương tư,
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.
Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước khi đêm chén thề.
Sự đâu sóng gió bất kì,
730. Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.
735. Chiếc vành với bức tờ mây,
Duyên này thì giữ vật này của chung.
Dù em nên vợ nên chồng,
Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.
Mất người còn chút của tin,
740. Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.
Mai sau dù có bao giờ,
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.
Trông ra ngọn cỏ lá cây,
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.
745. Hồn còn mang nặng lời thề,
Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai.
Dạ đài cách mặt khuất lời,
Rưới xin giọt nước cho người thác oan.
Bây giờ trâm gãy gương tan,
750. Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!
Trăm nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi!
Phận sao phận bạc như vôi!
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.
755. Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”
Cạn lời hồn dứt máu say,
Một hơi lặng ngắt đôi tay giá đồng.
Lời thoại của Thúy Vân có những ý nghĩa gì với sự tiến triển của câu chuyện?
Giúp cho câu chuyện trở nên gay cấn, hấp dẫn hơn.
Để đánh dấu sự xuất hiện của Thúy Vân trong bối cảnh đoạn trích.
Tạo một tình huống, cơ hội tự nhiên cho Thuý Kiều kể chuyện, bày tỏ nỗi lòng.
Thuý Vân chỉ “an cần hỏi han” rồi lặng lẽ, chăm chú lắng nghe (không ngắt lời chị), nhờ đó câu chuyện và ý nguyện “trao duyên” của Kiều được biểu đạt đầy đủ, trọn vẹn (đến mức nói xong nàng ngất đi).
Là một cách mang lại tình cảm chị em ấm áp.
- Khi “việc nhà đã tạm thong dong”, là đêm cuối cùng trước khi Thúy Kiều phải theo Mã Giám Sinh.
- Trong buồng khuê, nàng ngồi khóc không ngủ, thao thức với những nỗi niềm riêng.
→ Sự kết cấu, tổ chức lại các chi tiết và sự kiện sao cho phù hợp với quy luật tâm lí và tính cách nhân vật.
→ Đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời nhân vật Thúy Kiều - mở đầu cuộc đời lưu lạc, đau khổ.
5. Diễn biến tâm lí nhân vật
Phần 1: Thúy Kiều thuyết phục Thúy Vân thay mình trả nghĩa cho Kim Trọng
- Thúy Kiều bày tỏ nỗi đau đớn, day dứt, tủi hổ, mặc cảm vì đã phản bội lời thề nguyền trong tình yêu với Kim Trọng.
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
- Thúy Kiều mở lời:
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều)
711. Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng dã, lệ tràn thấm khăn.
Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,
Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:
715.“Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.
Cớ gì ngồi nhẫn tàn canh,
Nỗi riêng còn mắc với tình chi đây?”
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
720. Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
725. Giữa đường đứt gánh tương tư,
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.
Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước khi đêm chén thề.
Sự đâu sóng gió bất kì,
730. Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.
735. Chiếc vành với bức tờ mây,
Duyên này thì giữ vật này của chung.
Dù em nên vợ nên chồng,
Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.
Mất người còn chút của tin,
740. Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.
Mai sau dù có bao giờ,
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.
Trông ra ngọn cỏ lá cây,
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.
745. Hồn còn mang nặng lời thề,
Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai.
Dạ đài cách mặt khuất lời,
Rưới xin giọt lệ cho người thác oan.
Bây giờ trâm gãy gương tan,
750. Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!
Trăm nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi!
Phận sao phận bạc như vôi!
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.
755. Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”
Cạn lời hồn dứt máu say,
Một hơi lặng ngắt đôi tay giá đồng.
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
Trong hai câu thơ trên vị thế của Thúy Kiều - Thúy Vân được thể hiện như thế nào?
Bề tôi - Chủ nhân.
Người bề dưới - người bề trên.
Chủ nhân - bề tôi.
Chị gái - em gái.
⇒ Cách dùng từ của Thúy Kiều đã đặt Thúy Vân vào tình thế khó có thể từ chối trước yêu cầu sắp nói. Đồng thời qua đây ta cũng thấy được sự khéo léo, tinh tế trong việc lựa chọn từ ngữ của Kiều, lựa lời để nói với em.
- Thúy Kiều dùng lí lẽ thuyết phục Thúy Vân:
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều)
711. Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng dã, lệ tràn thấm khăn.
Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,
Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:
715.“Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.
Cớ gì ngồi nhẫn tàn canh,
Nỗi riêng còn mắc với tình chi đây?”
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
720. Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
725. Giữa đường đứt gánh tương tư,
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.
Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước khi đêm chén thề.
Sự đâu sóng gió bất kì,
730. Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.
735. Chiếc vành với bức tờ mây,
Duyên này thì giữ vật này của chung.
Dù em nên vợ nên chồng,
Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.
Mất người còn chút của tin,
740. Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.
Mai sau dù có bao giờ,
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.
Trông ra ngọn cỏ lá cây,
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.
745. Hồn còn mang nặng lời thề,
Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai.
Dạ đài cách mặt khuất lời,
Rưới xin giọt lệ cho người thác oan.
Bây giờ trâm gãy gương tan,
750. Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!
Trăm nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi!
Phận sao phận bạc như vôi!
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.
755. Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”
Cạn lời hồn dứt máu say,
Một hơi lặng ngắt đôi tay giá đồng.
Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề.
Phép điệp ngữ và liệt kê được sử dụng trong hai câu thơ trên có tác dụng nghệ thuật gì? (Lựa chọn phương án đúng nhất.)
Nhấn mạnh từng kỉ niệm tình yêu sâu nặng giữa Kim và Kiều, đồng thời tạo ra giọng thơ lãng mạn ào ạt.
Nhấn mạnh từng kỉ niệm tình yêu sâu nặng và tạo giọng điệu thơ da diết, bồi hồi, đầy nhớ nhung lưu luyến.
Bức tranh về tình yêu mặn nồng của Kim, Kiều hiện lên một cách đầy đủ, bao quát, chân thực, từ đó khơi lên những rung động bồi hồi trong trái tim người đọc.
Nhấn mạnh tình yêu tha thiết của Kim Trọng dành cho Thúy Kiều, đồng thời tạo giọng điệu thơ day dứt, giằng xé đầy tiếc nuối.
TRAO DUYÊN
(Trích Truyện Kiều)
711. Nỗi riêng, riêng những bàn hoàn,
Dầu chong trắng dã, lệ tràn thấm khăn.
Thuý Vân chợt tỉnh giấc xuân,
Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han:
715.“Cơ trời dâu bể đa đoan,
Một nhà để chị riêng oan một mình.
Cớ gì ngồi nhẫn tàn canh,
Nỗi riêng còn mắc với tình chi đây?”
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
720. Tơ duyên còn vướng mối này chưa xong.
Hở môi ra cũng thẹn thùng,
Để lòng thì phụ tấm lòng với ai!
Cậy em em có chịu lời,
Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa.
725. Giữa đường đứt gánh tương tư,
Keo loan chắp mối tơ thừa mặc em.
Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước khi đêm chén thề.
Sự đâu sóng gió bất kì,
730. Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.
735. Chiếc vành với bức tờ mây,
Duyên này thì giữ vật này của chung.
Dù em nên vợ nên chồng,
Xót người mệnh bạc ắt lòng chẳng quên.
Mất người còn chút của tin,
740. Phím đàn với mảnh hương nguyền ngày xưa.
Mai sau dù có bao giờ,
Đốt lò hương ấy so tơ phím này.
Trông ra ngọn cỏ lá cây,
Thấy hiu hiu gió thì hay chị về.
745. Hồn còn mang nặng lời thề,
Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai.
Dạ đài cách mặt khuất lời,
Rưới xin giọt lệ cho người thác oan.
Bây giờ trâm gãy gương tan,
750. Kể làm sao xiết muôn vàn ái ân!
Trăm nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi có ngần ấy thôi!
Phận sao phận bạc như vôi!
Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng.
755. Ôi Kim lang! Hỡi Kim lang!
Thôi thôi thiếp đã phụ chàng từ đây!”
Cạn lời hồn dứt máu say,
Một hơi lặng ngắt đôi tay giá đồng.
Xác định lí lẽ Kiều đã sử dụng để thuyết phục Vân giúp mình trong hai câu lục bát:
Sự đâu sóng gió bất kì,
Hiếu tình khôn lẽ hai bề vẹn hai.
Hoàn cảnh gia đình gặp cơn tai biến ai cũng cần có trách nhiệm; Kiều đã hi sinh chữ “tình” để vẹn toàn chữ “hiếu”, nhưng cũng phải chấp nhận một bi kịch đau thương giằng xé: phụ bạc lời thề nguyền với người yêu và cắt đứt mối tình đầu chớm nở, giờ Vân phải giúp Kiều trả nghĩa cho chàng Kim để nàng phần nào thanh thản.
Hoàn cảnh gia đình gặp cơn tai biến Kiều đã rất đau khổ, nay phải tự tay cắt đứt quan hệ với Kim Trọng khiến nàng không thể chấp nhận được nên Vân phải giúp Kiều nói với chàng Kim và thay Kiều làm vợ chàng.
Hoàn cảnh gia đình gặp cơn tai biến ai cũng cần có trách nhiệm, Kiều đã lựa chọn vẹn toàn chữ “hiếu”, vậy Vân phải lựa chọn vẹn toàn chữ “tình”, thay Kiều gả cho Kim Trọng.
Kiều đã vướng phải một bi kịch đau thương: phụ bạc lời thề nguyền với Kim Trọng và tự tay cắt đứt mối tình đầu chớm nở, giờ Vân phải giúp Kiều trả nghĩa cho Kim Trọng để nàng vơi bớt đi những nỗi ăn năn, giằng xé.
- Kiều đề xuất giải pháp để giải quyết mâu thuẫn:
+ “Keo loan”: keo được làm từ huyết của con chim loan. → Dùng “keo loan” để “chắp vá”.
+ “Mối tơ thừa”: Kiều hiểu, với nàng thì mối tình Kim – Kiều là mối tình đẹp nhưng với Vân đó chỉ là mối duyên thừa, mối duyên chắp vá. Kiều vừa đau đớn, tủi thẹn cho phận mình khi phải trao duyên nhưng cũng hiểu cho hoàn cảnh của em.
+ “Mặc em”: là phó mặc, ủy thác.
→ Mối duyên mình rất trân trọng, nâng niu mà lại phải lìa bỏ và trao cho người khác. Người ấy cũng không hề có tình cảm với người mình yêu. Mình đau đớn bao nhiêu thì người nhận duyên cũng đau đớn, tội nghiệp bấy nhiêu.
→ Kiều phải trao cái không thể trao, Vân phải nhận cái không dám nhận. Cùng một lúc, Kiều phải lo lắng cho hạnh phúc của cả ba người.
Ngày xuân em hãy còn dài,
Xót tình máu mủ thay lời nước non.
Chị dù thịt nát xương mòn,
Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây.
- Kiều nhờ cậy bằng những lời tâm sự thuyết phục, ràng buộc em bằng tình cảm máu mủ và những lời lẽ hợp tình hợp lí:
+ “Ngày xuân”: tuổi trẻ, cơ hội hạnh phúc còn phơi phới, rộng mở, thênh thang trước mắt.
→ Dù hai chị em đề “xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê” nhưng Kiều lại nói “Ngày xuân em hãy còn dài”. Qua đó, dường như Kiều tự cho mình là ngày xuân đã chấm dứt, tương lai của mình trước mắt trải màu u tối, mịt mờ.
+ “tình máu mủ”: Kiều nhắc tới tình chị em ruột thịt. Nàng cũng vì gia đình nên mới lỡ dở mối duyên và phải nhờ đến em.
+ “thay lời nước non”: Em sẽ thay mình trả nợ duyên cho Kim Trọng.
→ Nợ tình thì không trả được vì khối tình ấy rất sâu nặng nhưng có thể nhờ Thúy Vân trả nợ duyên.
- Thúy Kiều giãi bày tâm trạng đau đớn tột cùng của mình:
+ “dù thịt nát xương mòn”, “ngậm cười chín suối”: luôn tồn tại dự cảm không lành. Dường như sau khi đoạn tuyệt tình duyên và rời khỏi nhà, nàng sẽ phải đau đớn đến chết.
+ “Ngậm cười chín suối hãy còn thơm lây”: khẩn cầu em cho mình chút vui, chút ơn, chút thơm lây vì đức hi sinh cao đẹp của em. Thúy Kiều có thể được an ủi, được cứu rỗi và và xoa dịu nỗi đau chỉ khi Thúy Vân thay mình trả nợ duyên cho Kim Trọng.
→ Kiều đã đặt trách nhiệm trả nghĩa cho Vân, khiến Vân không thể từ chối.
→ Kiều nhờ em vì Vân là người thân thích, máu mủ, chỉ có chị em ruột thịt mới dễ bề chia sẻ, cảm thông, thấu hiểu cho nhau.
⇒ Lập luận sắc sảo, hợp lí.
⇒ Kiều lúc này là con người lí trí, làm chủ tình cảm.
Quay lại giao diện cũ
