Video 1

TỤC NGỮ^(*) VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT

1. Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng,

Ngày tháng mười chưa cười đã tối⁽¹⁾.

2. Mau⁽²⁾ sao thì nắng, vắng sao thì mưa.

3. Ráng mỡ gà⁽³⁾, có nhà thì giữ.

4. Tháng bảy kiến bò⁽⁴⁾, chỉ lo lại lụt.

5. Tấc đấc tấc vàng.

6. Nhất canh trì, nhị canh viên, tam canh điền⁽⁵⁾.

7. Nhất nước, nhì phân, tam cần⁽⁶⁾, tứ giống.

8. Nhất thì⁽⁷⁾, nhì thục⁽⁸⁾.

Chú thích:

(*) Tục ngữ: những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hàng ngày. Đây là một thể loại văn học dân gian.

(1) Vào tháng năm (âm lịch) ngày dài đêm ngắn; còn vào tháng mười (âm lịch) thì ngược lại, ngày ngắn đêm dài.

(2) Mau: trái nghĩa với thưa, ở đây có nghĩa là nhiều, dày.

(3) Ráng: sắc màu (vàng, trắng hoặc đỏ), phía chân trời do ánh mặt trời chiếu vào mây. Ráng mỡ gà: ráng có sắc vàng, màu tựa màu mỡ gà. Khi chân trời có ráng vàng là sắp có dông bão.

(4) Tháng bảy kiến bò: kiến bò lên cao vào tháng bảy (âm lịch) là hiện tượng báo sắp có lụt.

(5) Thứ nhất đào ao nuôi cá, thứ nhì làm vườn, thứ ba làm ruộng.

(6) Cần: chăm chỉ, chịu khó.

(7) Thì: ở đây là thời vụ thích hợp nhất cho việc trồng trọt; mùa nào trồng cây ấy lúc thời tiết thích hợp.

(8) Thục: cày đi bừa lại để có đất tốt, thuận cho sự phát triển của các loại cây trồng.

TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI

1. Một mặt người bằng mười mặt của⁽¹⁾.

2. Cái răng, cái tóc là góc con người.

3. Đói cho sạch, rách cho thơm.

4. Học ăn, học nói, học gói, học mở.

5. Không thầy đố mày làm nên.

6. Học thầy không tày⁽²⁾ học bạn.

7. Thương người như thể thương thân.

8. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

9. Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Chú thích:

(1) Mặt người: chỉ con người (hoán dụ), mặt của: chỉ của cải, đây là cách nói để sự so sánh thêm sinh động.

(2) Không tày: không bằng.

TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI

1. Một mặt người bằng mười mặt của⁽¹⁾.

2. Cái răng, cái tóc là góc con người.

3. Đói cho sạch, rách cho thơm.

4. Học ăn, học nói, học gói, học mở.

5. Không thầy đố mày làm nên.

6. Học thầy không tày⁽²⁾ học bạn.

7. Thương người như thể thương thân.

8. Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.

9. Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Chú thích:

(1) Mặt người: chỉ con người (hoán dụ), mặt của: chỉ của cải, đây là cách nói để sự so sánh thêm sinh động.

(2) Không tày: không bằng.